Kryteria tekstowości

Czym jest tekst? Na pierwszy rzut oka, odpowiedź na to pytanie wydaje się być banalnie prosta, ale diabeł, jak zwykle zresztą, tkwi w szczegółach. Tym feralnym szczegółem tym jest tutaj sposób rozumienia terminu tekst. W rozumieniu potocznym, które pierwsze przychodzi na myśl, jest to graficzny zapis jakiejś wypowiedzi językowej. Tekst określają więc dwa kryteria, które roboczo sformułować można jako:

Amalgamaty konceptualne

Teoria amalgamatów konceptualnych to metodologia pozwalająca opisywać powstawanie złożonych struktur semantycznych. Została ona stworzona przez przez Gillesa Fauconnier i Marka Turnera w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Na początku stosowana była do opisywania zjawisk językowych, m.in. jako alternatywna metoda analizowania metafor pojęciowych (patrz "Metafora i metonimia"). Wkrótce jednak zarówno sami twórcy teorii jak inni uczeni zaczęli używać jej do opisywanie wielu innych rodzajów danych, jak na przykład rysunki satyryczne, znaki graficzne, dzieła sztuki, archetypy kulturowe, a nawet zachowania seksualne ludzi. Obecnie zwolennicy teorii amalgamatów uznają ją za potężne i niezwykle wszechstronne narzędzie analizy niemal każdego rodzaju zjawisk cywilizacyjno-kulturowych. Fauconnier i Turner swoją książkę o amalgamatach nie bez kozery zatytułowali The Way We Think (czyli w wolnym tłumaczeniu Sposób w jaki myślimy), sugerując tym, że jest to jeden z najbardziej podstawowych i uniwersalnych procesów poznawczych.

Metafora i metonimia

Metafora (lub przenośnia)

W artykule "The contemporary theory of metaphor" (1993) George Lakoff wymienia kilka twierdzeń na temat metafory, które "tradycyjne" języko- i literaturoznawstwo przyjmuje bez dowodu, m.in.:

• Zwykły, codzienny język jest całkowicie dosłowny, nie ma w nim miejsca na metaforę.
• Wszystkie pojęcia można zrozumieć dosłownie, tj. bez używania metafor.
• Jedynie dosłowne wypowiedzi mogą być prawdziwe lub fałszywe.
• Wszystkie definicje w naszym "mentalnym słowniku" są dosłowne, czyli niemetaforyczne.

Komiks jako język (?)

Wyrażenie "język komiksu" jest powszechne zarówno w publicystyce "papierowej", jak i elektronicznej. Najczęściej jest to po prostu metafora – słowem "język" określa się tu sposób opowiadania historii przy pomocy znaków oferowanych nam w ramach komiksowego medium (obrazy i napisane słowa). Pamiętać jednak należy, że to metaforyczne rozumienie nie sprawia, że komiks jest językiem w ścisłym znaczeniu tego słowa. Podobieństwa między komiksem a językiem istnieją, ale są dość powierzchowne; sprowadzają się chyba tylko to tego, że oba łączą różne znaki wedle pewnych określonych praw w spójny tekst.

Kategoryzacja

Kategoryzacja to proces rozpoznawania i odróżniania od siebie różnych obiektów i zjawisk. Jeśli więc spotkamy na ulicy kudłate zwierzę, które szczeka i macha ogonem, na specyficzny kształt ciała itd., to właśnie dzięki kategoryzacji możemy stwierdzić, że to stworzenie to pies. Innymi słowy, całokształt naszej wiedzy o świecie zawiera kategorię PIES i dzięki naszym zdolnościom poznawczym potrafimy przyporządkować niektóre stworzenia do tej kategorii.